Diagnozując problem można by go nazwać: syndromem reprodukcji kadry polityczno-administracyjnej (SRKPA). Obecny model funkcjonowania kadr w Polsce, od szczebla centralnego po lokalny, dotknięty jest strukturalną patologią zwaną potocznie syndromem politycznego autobusu. Zjawisko to polega na cyklicznej rotacji tych samych osób między urzędami, spółkami Skarbu Państwa i spółkami gminnymi (w tym komunalnymi) i instytucjami kultury, gdzie pasażerowie układu zmieniają jedynie rzędy siedzeń, ale nigdy nie opuszczają systemu. Mechanizm ten premiuje lojalność partyjną nad kompetencje, blokuje dostęp niezależnym ekspertom i utrwala zamknięte elity władzy. Oto proponowane filary zmian:
Filar I: Centralny jawny rejestr osób publicznych (CJROP)
Kluczem do transparentności jest powołanie obowiązkowego, centralnego i ogólnodostępnego rejestru, który obejmie m.in. wszystkich dyrektorów, kierowników, prezesów spółek i członków zarządu oraz członków rad nadzorczych na każdym szczeblu administracji.
Zakres danych: pełna historia zatrudnienia, tryb objęcia stanowiska (konkurs vs. powołanie), powiązania polityczne (w tym udział w kampaniach), rodzinne i organizacyjne.
Nadzór: rejestr musi podlegać ścisłej kontroli Prokuratora Generalnego lub niezależnego audytu państwowego, co zagwarantuje rzetelność danych i umożliwi wykrywanie konfliktów interesów.
Jawność bez wyjątków: dla osób pełniących funkcje publiczne nie ma miejsca na domniemanie prywatności w zakresie ich ścieżki zawodowej i powiązań.
Filar II: Realna apolityczność (zasada trzech lat karencji)
Aby przeciąć mechanizm karuzeli kadrowej, postulujemy wprowadzenie ustawowego wymogu pełnej apolityczności dla kandydatów na stanowiska kierownicze i eksperckie.
Warunek: osoba ubiegająca się o stanowisko w administracji lub spółce publicznej musi wykazać, że przez minimum trzy lata przed zatrudnieniem nie pełniła żadnych funkcji partyjnych ani nie podejmowała aktywnej działalności politycznej, takiej jak udział w sztabach, agitacja czy doradztwo polityczne.
Cel: stworzenie bariery bezpieczeństwa między administracją a układami partyjnymi, co wymusi napływ kadr o czysto merytorycznym profilu.
Filar III: Odpowiedzialność karna za zatajenie informacji
Jawność bez sankcji pozostaje fikcją, dlatego reforma musi wprowadzić nowy typ czynu zabronionego.
Czyn: zatajenie, nieprzekazanie lub podanie nieprawdziwych informacji o powiązaniach i historii kadrowej przez osobę pełniącą funkcję publiczną w ramach rejestru CJROP.
Sankcja: odpowiedzialność karna, obejmująca grzywnę oraz zakaz pełnienia funkcji publicznych, co uczyni z transparentności realny obowiązek prawny.
Filar IV: Limity kadencji i zakaz kumulacji stanowisk
W celu przeciwdziałania monopolizacji wpływów, reforma obejmuje:
Limity kadencji: maksymalnie dwie pięcioletnie kadencje dla kadry zarządzającej w administracji publicznej oraz członków organów spółek publicznych (później propozycja etatowej współpracy eksperckiej na tych samych warunkach finansowych).
Zakaz kumulacji: całkowity zakaz jednoczesnego łączenia funkcji w urzędach z zasiadaniem w radach nadzorczych i zarządach spółek publicznych lub instytucji kultury (dotyczy to również mandatu radnego).
Filar V: Koniec prefabrykowanych konkursów
Obecne procedury, w których powołania następują w kilka dni, a konkursy są jedynie formalną atrapą dla osób z układu, muszą zostać zastąpione rzetelną weryfikacją.
Reforma: wprowadzenie niezależnych, zewnętrznych komisji egzaminacyjnych oraz obowiązkowa ocena faktycznych osiągnięć merytorycznych (projekty, raporty, decyzje), a nie tylko biernego doświadczenia formalnego zgromadzonego w politycznym autobusie (choć zdarza się, że
siłą rzeczy, merytoryczne doświadczenie w pewnym stopniu określone osoby nabędą).
siłą rzeczy, merytoryczne doświadczenie w pewnym stopniu określone osoby nabędą).
Restytuując, postulowana reforma jest wymierzona w wadliwy system, który nagradza lojalność kosztem kompetencji. Państwo, które nie wymaga prawdy od swoich urzędników i pozwala na ukrywanie politycznych powiązań, traci legitymację do wymagania zaufania od obywateli. Wdrożenie tych zmian to jedyna droga do budowy nowoczesnej, odpornej na wpływy partyjne i sprawiedliwej administracji publicznej. To także droga do zmuszenia elit politycznych i sitw do ustąpienia miejsca innym, tj. spoza ich własnego środowiska.